اگر شما هم مدام از خود میپرسید چرا همیشه خسته و کم انرژی هستم، احتمالاً با یکی از علتهای بی حالی و خستگی مداوم روبهرو هستید. در زندگی روزمره زمانهایی وجود دارد که احساس خستگی میکنیم. این احساس خستگی و کمبود انرژی ممکن است به دلایل مختلفی مانند مشغله زیاد، کمبود خواب، بیماری و… باشد. احساس خستگی معمولاً بعد از استراحت و رفع تنشهای روزمره از بین میرود؛ اما اگر حتی بعد از استراحت و خواب کافی همچنان بیحالی در بدن حس میشود، دچار خستگی مفرط شدهاید.
خستگی مفرط عبارت است از احساس خستگی و کمبود انرژی در طول روز که عملکرد افراد را کاهش میدهد. افراد خستگی را با اصطلاحات مختلفی مانند کوفتگی، فرسودگی، بیحالی و کمبود انرژی توصیف میکنند. احساس خستگی به دلایل متعددی رخ میدهد؛ در جدول زیر خلاصهای از مهمترین دلایل خستگی و بی حالی روزانه را میبینید و در ادامه، هر یک به تفصیل بررسی شده است.
مشاور، روانشناس | زوج درمانگر | مشاور فردی
زوج درمانگر | مشاور خانواده | مشاور ازدواج
مشاور، روانشناس | مشاور فردی | مشاوره نوجوان
زوج درمانگر | سکس تراپیست | مشاور ازدواج
جدول خلاصه علتهای بیحالی و خستگی مداوم
| علت | نمونههای مهم |
| کمخونی و فقر آهن | فقر آهن، کمخونی ناشی از کمبود ویتامین B12 |
| اختلالات غدد درونریز | کمکاری تیروئید، دیابت، بیماری آدیسون |
| کمبود ویتامین و مواد معدنی | ویتامین D، ویتامین B12، آهن، منیزیم |
| مشکلات خواب | آپنه انسدادی خواب، بیخوابی، نارکولپسی |
| اختلالات روانی | افسردگی، اختلالات اضطرابی، استرس مزمن |
| بیماریهای قلبی و ریوی | نارسایی قلبی، بیماری عروق کرونر، COPD، آسم |
| عفونتها | مونونوکلئوز، هپاتیت، عوارض پس از کرونا (لانگ کووید) |
| عوارض داروها | داروهای ضدافسردگی، آرامبخشها، آنتی هیستامینها |
| بیماریهای خودایمنی و التهابی | آرتریت روماتوئید، لوپوس، اماس، فیبرومیالژیا |
| عادات غلط سبک زندگی | کم خوابی، رژیم غذایی نامناسب، بیتحرکی، مصرف زیاد کافئین |
| علت خستگی مفرط در مردان | کمبود تستوسترون، آپنه خواب، بیماریهای قلبی |
| علت خستگی بدن در زنان | فقر آهن ناشی از قاعدگی، بارداری، یائسگی، کمکاری تیروئید |
در جدول بالا خلاصهای از مهمترین دلایل خستگی و بی حالی روزانه را دیدید؛ در ادامه هر یک را به تفصیل بررسی میکنیم.
احساس خستگی چیست؟
در واقع وقتی میپرسیم خستگی زیاد نشانه چیست، پاسخ این است که خستگی مداوم (fatigue) در اغلب موارد یک نشانه از مشکل زمینهای است، نه یک بیماری مستقل. احساس خستگی با خواب آلودگی یکی نیست، اما میل به خوابیدن ممکن است با احساس خستگی همراه باشد.
خواب آلودگی وضعیتی است که در آن فرد با خوابیدن و جبران کمبود خواب خود احساس شادابی می کند؛ اما احساس خستگی حتی با خوابیدن هم جبران نمی شود.
احساس خستگی و کمبود انرژی، توانایی انجام امور روزمره، عملکرد شغلی و تحصیلی و قدرت توجه و تمرکز افراد را کاهش می دهد. خستگی مداوم همچنین بر کیفیت زندگی و وضعیت جسمی و روانی افراد تأثیر می گذارد.
مطلب مفید: اختلال پرخوابی چیست؟ انواع، دلایل، جلوگیری و درمان هایپرسومنیا
نشانه های خستگی مفرط
احساس خستگی اغلب با علائم ونشانه هایی همراه است که خبر از یک علت و مشکل زمینه ای می دهند. نشانه های خستگی مفرط که در دو زمینه جسمانی و روانی بروز پیدا می کنند عبارت است از:
علائم جسانی احساس خستگی و کمبود انرژی
- احساس ضعف
- ضعف در سیستم ایمنی بدن
- درد و گرفتگی عضلانی
- احساس کمبود انرژی
- احساس کوفتگی بدن
- اختلال در هماهنگی دست به چشم
- مشکلات بینایی
- مشکلات گوارشی
- سردرد و سرگیجه
- کندی در حرکت
- تپش قلب
علائم روانی احساس خستگی مفرط
- احساس بی حالی
- بی حوصلگی شدید
- مشکل در توجه و تمرکز
- احساس نداشتن انگیزه
- ناتوانی در شروع و تکمیل فعالیت های روزمره
- مشکلات تمرکز و حافظه
- ناتوانی در تصمیم گیری
- خلق و خوی نامتعادل
- افزایش احتمال اشتباه کردن
- اختلال در تصمیم گیری و قضاوت
- بدخلقی (مانند تحریک پذیری)
- مشکلات حافظه
اگر شما هم احساس خستگی مفرط می کنید از بهترین روانشناس تهران کمک بگیرید
16 علت خستگی مفرط و بی حالی
احساس خستگی و کمبود انرژی دلایل متعددی می تواند داشته باشد. از مشکلات و چالش ها در سبک زندگی گرفته تا بیماری های جسمی و روانی می توانند باعث خستگی مفرط در افراد شوند. احساس خستگی روزانه بعد از انجام فعالیت های بدنی یا ساعات طولانی کار و مطالعه اتفاقی طبیعی است، اما زمانی که احساس خستگی مزمن و طولانی مدت شود، نشان دهنده وجود یک مشکل در فرد است. از دلایل خستگی و بی حالی روزانه افراد میتوان موارد زیر را نام برد:
مشکلات مربوط به غدد درون ریز و خستگی مفرط
بیماری ها و مشکلات ناشی از فعالیت ناسالم غدد درون ریز می تواند احساس خستگی مفرط را در افراد ایجاد کند. غدد درون ریز در شادابی و هوشیاری افراد نقش مهمی را ایفا می کنند و بروز هرگونه مشکل در فعالیت آن ها میتواند علت بی حالی و خستگی باشد. غدد درون دیز همچنینمیزان متابولیسم و سوخت و ساز بدن را کنترل می کنند و مشکل در عملکرد آن ها باعث احساس خستگی روزانه می شود. از جمله مشکلات مربوط به غملکرد بد غدددرون ریز عبارت است از:
- کم خونی
- کم کاری تیروئید
- دیابت
- ناهنجاری های الکترولیت (کاهش یا افزایش الکترولیت هایی مانند کلسیم، منیزیم، پتاسیم و…)
- بیماری کلیوی
- بیماری کبد
- بیماری کوشینگ (افزایش بیش از حد هورمون کورتیزول در مدت زمان طولانی)
احساس خستگی و مشکلات عفونی
ابتلای افراد به بیماری ها و مشکلات عفونی و ویروسی می تواند زمینه را برای خستگی مفرط در افراد ایجاد کند. مشکلات عفونی از جمله مواردی که در ادامه به آن ها اشاره خواهیم کرد باعث بیماری و کاهش سطح انرژی می شود. مشکلات عفونی دخیل در احساس خستگی عبارت اند از:
- مونونوکلئوز عفونی
- هپاتیت
- بیماری سل
- سیتومگالوویروس (CMV)
- عفونت HIV
- آنفولانزا
- مالاریا
بیماری های قلبی و ریوی؛ از علل خستگی مفرط
افرادی که دچار عارضه های قلبی، عروقی و ریوی هستند به دلیل مشکلاتی که در تنفس و اکسیژن رسانی در بدن آنها شکل می گیرد احساس خستگی وبی حالی روزانه بیش از حد تجربه می کنند. افراد دارای مشکلات قلبی مانند کسانی که جراحی قلب باز انجام داده اند یا دچار آسم هستند معمولا از احساس کوفتگی و خستگی و بی حالی شکایت می کنند. بیماری های قلبی و ریوی ایجاد کننده احساس خستگی مفرط عبارت است از:
- نارسایی قلبی
- بیماری عروق کرونر
- بیماری دریچه ای قلب
- بیماری انسداد مزمن ریه (COPD)
- آسم
- آریتمی قلبی
- ذات الریه
عوارض دارو، از علت های خستگی مفرط
مصرف داروها یا قطع مصرف آن ها از جمله داروهای روانپزشکی و آرامبخش ها یا ضد حساسیت ها به دلیل خاصیت آرام کنندگی که دارند باعث می شوند تا افراد مصرف کننده آن ها احساس کرختگی، خستگی و بی حالی داشته باشند. بعضی دارو های دخیل در ایجاد احساس خستگی مفرط در ادامه آورده شده اند:
- داروهای ضد افسردگی
- داروهای ضد اضطراب
- داروهای آرام بخش
- آنتی هیستامین ها
- استروئیدها
- برخی از داروهای فشار خون
- اوپیوئیدها و مورفین
برای مشورت در مورد دارو های مصرفی خود از یک روانپزشک خوب کمک بگیرید
اختلالات روانی، علت خستگی بیش از حد
ابتلای افراد به اختلالات روانی می تواند عملکرد فردی و اجتماعی آن ها را تحت تاثیر قرار داده و باعث کاهش کارآمدی و سطح فعالیت شود. افراد دارای مشکلات سلامت روان حتی با وجود استراحت و خواب کافی همچنان در زمان بیداری احساس خواب آلودگی و بی حالی می کنند. از مهمترین اختلالات روانی که باعث احساس خستگی مفرطو بی انرژی بودن در افراد می شود، می توان موارد زیر را نام برد:
- اختلال افسردگی
- اختلالات اضطرابی
- سوء مصرف مواد مخدر
- اعتیاد به الکل
- اختلالات خوردن
- اختلال سوگ طولانی مدت
- اختلال استرس پس از سانحه
برای مطالعه بیشتر: خواب زیاد و افسردگی | علت خستگی و خواب آلودگی در طول روز چیست؟
مشکلات خواب، از علل بیحالی
کم خوابی، بد خوابی، کابوس های شبانه و دیگر مشکلات مربوط به خواب با ایجاد اختلال در تکمیل شدن فرآیند و سیکل طبیعی خواب نمی گذارند تا افراد به طور کافی به استراحت بپردازند. افراد دارای مشکلات خواب به دلیل ناتوانی در استراحت کافی اغلب احساس خستگی مفرط و بی انرژی بودن را تجربه می کنند. از عوامل ایجاد کننده خستگی مفرط مربوط به مشکلات خواب موارد زیر است:
- آپنه انسدادی خواب
- بی خوابی
- راه رفتن در خواب یا خواب گردی
- نارکولپسی
- تغییر شیفت کاری
- بارداری
- یائسگی زنان
مطلب انواع اختلالات خواب، علائم، تشخیص و بهترین راهکارهای درمانی را از دست ندهید
سرطان؛ یک علت خستگی مداوم
بیماری سرطان با عوارض جانبی مانند دردهای شدید و مصرف داروهای سنگین میتواند خستگی مفرط ایجاد کند. برای مدیریت بار روانی این دوران، می توانید از حمایت روانی از بیماران سرطانی کمک بگیرید.
سندرم پای بی قرار و احساس خستگی
افراد با سندرم پای بی قرار به دلیل حرکات بیش از حد و زیاد هنگام خواب، خواب با کیفیتی نخواهند داشت. به همین دلیل در طول احساس خستگی و کمبود انرژی خواهند داشت.
مشکلات هورمونی
هورمون ها مواد شیمیایی هستند که فعالیت های بدن را تنظیم کرده و سطح فعالیت افراد را کنترل می کنند. از جمله این هورمون ها میتوان به ملاتونین اشاره کرد که توسط غده پینه آل ترشح می شود. هورمون ملاتونین در تنظیم خواب شبانه روزی افراد موثر است، و ناتنظیمی ملاتونین میتواند احساس خستگی و کمبود انرژی را در افراد ایجاد کند.
عادات غلط سبک زندگی؛ از دلایل خستگی مفرط
شیوه زندگی افراد و عادات روزمره می تواند زمینه ساز شرایطی باشد که در آن افراد احساس خستگی و کمبود انرژی داشته باشند. از جمله عادت های سبک زندگی که با ایجاد تغییرات در آن ممکن است احساس خستگی مفرط کاهش یا افزایش پیدا کند عبارت اند از:
- تا دیر وقت بیدار ماندن
- مصرف کافئین بیش از حد
- نوشیدن الکل زیاد
- خوردن غذاهای ناسالم و چرب
- ورزش نکردن
- ناتوانی در کنترل استرس با روش های آرامبخشی
- مشاغل نیازمند جابجایی زیاد و تغییر ساعت
مشکلات شغلی
شیفتهای کاری متغیر و فشار کاری بالا میتوانند به فرسودگی شغلی منجر شوند؛ وضعیتی که یکی از دلایل مهم خستگی مداوم در افراد شاغل است. عواملی که در محیط شغلی می توانند باعث ایجاد مشکلاتی در استراحت و در نتیجه خستگی مفرط شوند، عبارت اند از:
- مشاغل پر استرس و سنگین
- زمان های طولانی کار
- اضافه کاری های بیش از حد
- نبود محیط استراحت در محل کار
- شیفت های کاری متغییر
علت خستگی بدن کمبود کدام ویتامین است؟
ویتامین D با احساس شادابی، هوشیاری در ارتباط بوده و کمبود ویتامین D می تواند با احساس خستگی و کمبود انرژی مرتبط باشد.ویتامین D که در غلات و نور خورشید یافت می شود باعث بالا رفتن سطح انرژی افراد می شود. به همین دلیل زمانی که افراد دچار کمبود ویتامین D می تواند با احساس خستگی مفرط و نداشتن انرژی در ارتباط باشد.
مطالعه بیشتر: علائم کمبود ویتامین دی و عوارض آن چیست؟ | ۸ نشانه مهم کمبود ویتامین D
بیماری های روماتیسمی؛ از علل بی حالی روزانه
بیماری های روماتیسمی ومربوط به آرتروز، مانند آرتریت روماتوئید و لوپوس سیستمیک از جمله بیماری های ایجاد کننده خستگی مفرط و بی حالی روزانه در افراد هستند. این بیماری ها با ایجاد درد و ناتوانی به دلیل ایجاد التهاب مفاصل، باعث میشوند تا افراد نتوانند همانند گذشته به کارهای خود رسیدگی کنند.
سندرم خستگی مزمن؛ علت مهم خستگی مفرط
سندرم خستگی مزمن یکی از علل مهم و اصلی در احساس کمبود انرژی، بی حالی و خستگی مفرط افراد است. این سندرم علائمی شبیه به مشکلات کمبود خواب شدید دارد اما بسیار مزمن تر است، به شکلی که زندگی افراد را تحت تاثیر قرار می دهد.
مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس
افرادی که دچار بیماری ام اس می شوند معمولا از خستگی مفرط و بی حالی و کمبود انرژی رنج می برند. این افراد در انجام فعالیت های روزمره خود دچار مشکلات فراوان و و جدی شده و کار های ساده ای که دیگران به راحتی انجام می دهند را به سختی و با درد و زحمت زیاد انجام می دهند.
سایر مشکلات ایجاد کننده حستگی مفرط و کمبود انرژی
مشکلات دیگری که می تواند با ایجاد خستگی مفرط در ارتباط بوده و باعث بی انرژی و بی حال بودن افراد شود عبارت است:
- صرف انرژی و زمان بیش از حد برای ورزش
- مشکلات خانوادگی و جر و بحث های مکرر و شدید
- فیبرومیالژیا
- چاقی
- شیمی درمانی و پرتودرمانی
- کمبود آهن
علت خستگی مفرط در مردان
خستگی در مردان گاهی دلایل خاص خودش را دارد که در بررسی های عمومی معمول نادیده گرفته میشوند:
- کمبود تستوسترون: کاهش سطح هورمون تستوسترون (به ویژه بعد از ۴۰ سالگی) باعث کاهش انرژی، ضعف عضلانی، کاهش میل جنسی و خستگی مداوم میشود.
- آپنه انسدادی خواب: این اختلال در مردان بسیار شایعتر از زنان است و باعث بیدار شدنهای مکرر شبانه و خستگی شدید روزانه میشود.
- بیماریهای قلبی و عروقی: علائم بیماری قلبی در مردان گاهی فقط به صورت خستگی و کاهش توان جسمی بروز میکند.
- مصرف الکل و مواد: مصرف منظم الکل کیفیت خواب را تخریب میکند و حتی با خواب کافی، خستگی باقی میماند.
اگر خستگی مردان با کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ یا ضعف عضلانی همراه است، بررسی سطح هورمونها توسط پزشک ضروری است.
علت خستگی بدن در زنان
علت خستگی بدن در زنان اغلب با شرایط خاص فیزیولوژیک آن ها مرتبط است:
- فقر آهن ناشی از قاعدگی: خونریزی ماهانه، ذخایر آهن را کاهش میدهد و کمخونی فقر آهن (شایعترین علت خستگی در زنان) ایجاد میکند. (منبع: NHLBI)
- کم کاری تیروئید: بیماریهای تیروئید در زنان چند برابر مردان شایع است.
- بارداری و دوران پس از زایمان: تغییرات هورمونی، کمخونی و کمخوابی در این دوران خستگی شدیدی ایجاد میکند.
- یائسگی: گرگرفتگیهای شبانه و اختلال خواب در دوران یائسگی باعث بیحالی روزانه میشود.
- بیماریهای خودایمنی: لوپوس، آرتریت روماتوئید و اماس در زنان بسیار شایعترند و با خستگی مزمن همراهاند.
انواع خستگی مفرط و کمبود انرژی
احساس خستگی و بی حالی می تواند به دلایل متفاوتی ایجاد شود. به همین دلیل و با توجه به زمینه ایجاد خستگی مفرط و بی حالی، احساس خستگی را به سه دسته تقسیم می کنند که عبارت است از:
- خستگی فیزیولوژیک
- خستگی ثانویه
- خستگی مزمن
خستگی فیزیولوژیک
این نوع از احساس خستگی می تواند ناشی از ورزش بیش از حد، مشکلات مربوط به خواب، رژیم غذایی غذایی یا سایر مسائل غیر پزشکی باشد. در این نوع از انواع احساس خستگی مفرط معمولا پس از شناسایی علت ایجاد کمبود انرژی و رفع آن، احساس خستگی نیز رفع می شود.
خستگی ثانویه
این شکل از احساس خستگی که با نام خستگی ثانویه شناخته می شود، معمولا به دلیل وجود یک بیمتاری زمینه ای مانند قند خون یا دیابت اتفاق افتاده و به مدت 1 تا 6 ماه طول می کشد. احساس خستگی مفرط و کمبود انرژی ناشی از خستگی ثانویه در اغلب اوقات پس از کنترل و درمان بیماری زمینه ای از بین می رود.
خستگی مزمن
از میان انواع خستگی، خستگی مزمن طولانی ترین آن ها بوده و بیش از 6 ماه طول می کشد. احساس بی حالی و کمبود انرژی در خستگی مزمن با استراحت یا خواب کافی جبران نمی شود. دلیل خستگی مزمن ممکن است ناشی از یک بیماری جدید شناسایی نشده و یا شکل پیچیده ای از عوامل مختلف باشد.
چه زمانی برای احساس خستگی و کمبود انرژی به متخصص مراجعه کنم؟
احساس خستگی در طول زندگی روزمره امری طبیعی است و افراد به دلیل بیماری، اختلالات خواب، مسافرت یا تغییر در رژیم غذایی یا مصرف دارو، هر چند وقت ممکن است احساس خستگی و بی حالی را تجربه کنند. اما اگر همیشه احساس خستگی کرده و این موضوع باعض وقوع مشکلاتی در زندگی شماشده است، لازم است تا به یک متخصص مراجعه کنید. چنانچه موارد زیر را تجربه کرده یا می کنید برای رفع مشکل خود به روانشناس یا پزشک مراجعه کنید:
- احساس خستگی مداوم که بیش از چند روز طول می کشد
- برای رفتن به سر کار یا انجام فعالیت های روزانه مشکل دارید
- دلیل مشخصی مانند یک بیماری برای توجیه خستگی شما وجود ندارد
- خستگی مفرط به شکل ناگهانی اتفاق می افتد
- سن بالای 65 سال
- احساس خستگی مفرط و کاهش وزن همزمان
- تنگی نفس یا درد در قفسه سینه، بازو یا قسمت بالای کمر
- ضربان قلب غیرمعمول
- ضربان قلب تپنده یا تپش قلب نامنظم
- سردرد یا مشکلات بینایی
- حالت تهوع، استفراغ یا درد در ناحیه شکم
- داشتن افکار آسیب رساندن به خود یا دیگران
اگر خستگی با افکار آسیب رساندن به خود همراه است یا زندگی روزمره شما را مختل کرده، هرچه زودتر به روانپزشک یا پزشک مراجعه کنید.
درمان خستگی مفرط و کمبود انرژی
درمان خستگی مفرط و بی حالی کاملا به علت آن بستگی دارد. از آنجایی که خستگی روزانه و کمبود انرژی دلایل متعدد و مختلفی در زمینه های جسمی و روانی دارد، راهکار های درمان احساس خستگی و بیحالی نیز متفاوت هستند.
برای مشکلات روانی، روش هایی مانند روانکاوی، درمان شناختی-رفتاری (CBT) یا طرحواره درمانی مؤثرند و برای مدیریت استرس و خستگی ناشی از آن، ذهن آگاهی و هیپنوتراپی گزینههای مناسبی هستند.
روش های درمان خستگی و کمبود انرژی عبارت اند از:
- مراجعه به یک روانشناس خوب به منظور حل و فصل مشکلات فردی و خانوادگی
- مصرف مکمل های آهن برای کم خونی
- مراجعه به متخصص و رفع آپنه خواب
- مصرف دارو برای کنترل قند خون
- مصرف دارو برای تنظیم عملکرد تیروئید و غدد درون ریز
- استفادهاز آنتی بیوتیک برای درمان عفونت
- مصرف ویتامین های لازم برای بدن از جمله ویتامین D
- ایجاد تغییر در رژیم غذایی و استفاده از سبزیجات و کربوهیدرات کافی
- داشتن برنامه ورزشی منظم و مناسب
- پرهیز از مصرف الکل و سیگار
- کاهش وزن به منظور جلوگیری از چاقی
- کاهش استرس با انجام فعالیت های آرامش بخش
- صحبت کردن در مورد احساس خستگی با دوستان برای کاهش استرس ناشی از آن
- محدودیت زیاد در مصرف قهوه و مواد غذایی کافئین دار
- افزایش میزان نوشیدن آب در طول روز
8 Responses
مناسب بود ممنون اگر فایل تصویری از توضیحات متخصص هم بگذارید به صورت کوتاه موثره
خوب بود ممنون
ممنون از توجه و همراهی شما.
مقاله ی مفید و کاربردی بود.
ممنونم از شما
سلام و درود، سپاس از نگاه شما همراه عزیز.
خیلی این مشکل بزرگیه مخصوصا واسه بچه های مدرسه ای من این مشکلوداشتن البته من تادیروقت بیدارمیموندم آهن بدنم کم بودافسرده هم بودم همه این مشکلاتوباهم داشتم ممنون ازاطلاعاتتون
سلام و درود، ممنون از حسن توجه شما و به اشتراک گذاری تجربتون.
من هم همش خسته و بیحالم، دلایل کامل بود