داروی ضد استرس در بارداری

استرس و اضطراب در دوران بارداری یا بعد از سقط جنین چندان دور از انتظار نیست. اما آیا مصرف داروی ضد استرس در بارداری ایمن است؟ احساس اضطراب در دوران بارداری به دلایل مختلفی از جمله تجربه سقط جنین به وجود می‌آید. اینجاست که برخی زوجین درباره اینکه در طول بارداری قرص ضد اضطراب مصرف شود یا نه دچار تردید می‌شوند. در این مقاله به بررسی برخی دسته‌های دارویی خاص و تاثیر آن‌ها در بارداری می‌پردازیم.

 خلاصه اطلاعات بهترین داروی ضد اضطراب در بارداری

بهترین داروی ضد اضطراب در بارداری کدام است؟

این سوالی است که خانم‌های باردار معمولاً از روانپزشکان می‎پرسند. استرس و اضطراب در دوران بارداری می‌تواند بدتر شود و این خود می‌تواند باعث نگرانی مادرانی شود که درباره مصرف قرص آرامبخش در بارداری یا داروی ضد استرس در بارداری شک دارند. به طور کلی، ایمنی مصرف داروها در بارداری به عوامل زیادی بستگی دارد.

مطالعات نشان داده است که داروهای ضد استرس در بارداری از جمله بنزودیازپین‌ها و داروهای بازدارنده بازجذب سروتونین تاثیر قابل توجهی روی جنین ندارند. تنها ممکن است تاثیر منفی خفیفی مثل کوتاه شدن طول دوران بارداری و نیاز نوزاد به کمک تنفسی هنگام زایمان ممکن است دیده شود. با اینکه در بسیاری از مطالعات تاثیر قابل توجهی دیده نشده، اما این بدان معنا نیست که داروهای ضد استرس در طول بارداری کاملاً ایمن هستند.

مطالعه بیشتر: استرس کرونا در بارداری | ۸ راه رفع استرس کرونا در دوران بارداری

مشاوره آنلاین با بهترین متخصصان پزشکی

دریافت نوبت

– بنزودیازپین‌ها

در حال حاضر بسیاری از پزشکان مصرف این دسته از داروها را در طول دوران بارداری توصیه نمی‌کنند. در برخی مطالعات مصرف بنزودیازپین‌هایی مثل والیوم (دیازپام) و زاناکس (آلپرازولام) که از سوی FDA در دسته داروهای D قرار دارند، با افزایش خطر بروز لب شکری، هایپوتونیا (انقباض عضلانی ضعیف)، آپنه و مشکلات تغذیه در نوزاد در ارتباط بوده است. به خصوص اگر این داروها در سه ماهه اول بارداری مصرف شوند خطر بیشتری دارد.

همچنین خطرات دیگر مصرف این دسته قرص ضد استرس در بارداری، مسمومیت دارویی و انتقال آن به جنین است. اگر مادر با مصرف قرص استرس در دوران بارداری دچار عوارض جانبی شود، ممکن است جنین نیز به این عوارض دچار شود. عوارض مربوط به بنزودیازپین‌ها شامل مشکلات تنفسی، خواب آلودگی و کاهش قدرت عضلانی است. البته در این مورد ریسک کمی وجود دارد و بیشتر در خانم‌هایی که دوز بالایی از دارو را مصرف می‌کنند دیده می‌شود.

البته برخی پزشکان هنوز هم داروهای بنزودیازپین را در صورتی که مزایای آن‌ها از خطراتشان پیشی بگیرد تجویز می‌کنند.

‌– داروهای بازدارنده بازجذب سروتونین (SSRIs)

در حالی که بنزودیازپین‌ها در دسته داروهای D قرار دارند، داروهایی مثل پروزاک (فلوکستین) و سرترالین در دسته داروهای «احتمالاً ایمن» قرار دارند. داروهایی که در این دسته دارویی قرار دارند معمولاً جزء داروهای ضد افسردگی هستند. اما طبق شواهد و مطالعات موجود، این داروها می‌توانند در درمان استرس هم موثر باشند.

محققان با ایمنی قطعی مصرف این داروها به عنوان قرص ضد استرس در بارداری مخالفند. با اینکه برخی مطالعات ثابت کرده‌اند که این داروها اثر منفی بلند مدتی ندارند اما در برخی دیگر از مطالعات شواهدی از بروز مشکلات در نوزادان مادران تحت درمان با داروهای ضد افسردگی یافت شده است.

تصمیم‌گیری درباره مصرف این داروها در دوران بارداری به خواسته فرد بستگی دارد. اما درباره مصرف داروی پاکسیل در بارداری هشدار داده می‌شود.

– داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای

بعضی مطالعات نشان داده است که داروهای افسردگی سه حلقه‌ای مثل ایمپرامین (توفرانیل) هم در درمان استرس و هم افسردگی کاربردی هستند. مطالعات مختلفی برای بررسی تاثیر مصرف این داروهای ارامبخش مجاز در دوران بارداری انجام شده است. برخی تحقیقات نشان داده است که مصرف داروهای افسردگی سه حلقه‌ای و داروهای افسردگی SSRI در سه ماهه آخر بارداری می‌تواند خطر زایمان زودرس و بروز مشکلات برای نوزاد در حین تولد را افزایش دهد.

در ادامه به این می پردازیم که اگر یکی از داروهای رایج در درمان اضطراب یا افسردگی را استفاده میکنید در دوران بارداری باید چه کنید و هرکدام آیا مضر هستند یا مانعی برای مصرفشان وجود ندارد. برخی از این داروها عبارتند از:

جایگزین آلپرازولام در بارداری

در دوران بارداری، مصرف بنزودیازپین‌ها مانند آلپرازولام به دلیل خطرات احتمالی برای جنین (مانند نقایص مادرزادی یا سندرم نوزاد) معمولاً توصیه نمی‌شود. جایگزین اصلی، روان‌درمانی (مانند درمان شناختی-رفتاری یا CBT) است که یک روش ایمن و موثر برای مدیریت اضطراب یا حملات پانیک محسوب می‌شود. در موارد شدید و فقط تحت نظارت دقیق روانپزشک، ممکن است داروهای کم‌خطرتر و قدیمی‌تری مانند برخی داروهای ضدافسردگی (با توجه به سه‌ماهه بارداری) به‌عنوان جایگزین در نظر گرفته شوند. تصمیم نهایی باید با ارزیابی دقیق نسبت سود به خطر توسط متخصص زنان و روانپزشک گرفته شود.

قرص برای پانیک در بارداری

انتخاب قرص برای درمان اختلال پانیک در بارداری بسیار حساس و محدود است. خط اول درمان، روش‌های غیردارویی مانند روان‌درمانی و تکنیک‌های مدیریت استرس است. اگر علائم شدید باشند و به درمان‌های غیردارویی پاسخ ندهند، ممکن است روانپزشک با احتیاط و در کمترین دوز موثر، برخی داروهای ضدافسردگی خاص (از دسته SSRIs مانند سرترالین) را که نسبت به بنزودیازپین‌ها ایمنی بیشتری در بارداری دارند، تجویز کند. هرگز نباید خودسرانه دارویی مصرف یا قطع شود و مشورت با تیم پزشکی (روانپزشک و متخصص زنان) ضروری است.

جایگزین آسنترا در بارداری

خود داروی آسنترا در واقع یکی از داروهای ضدافسردگی دسته SSRI است که در میان گزینه‌های موجود، اغلب به‌عنوان یکی از کم‌خطرترین و خط اول دارویی برای اختلالات اضطرابی و افسردگی در بارداری در نظر گرفته می‌شود. بنابراین، اگر به دلایلی نیاز به جایگزینی آن باشد، معمولاً گزینه‌های دارویی محدودتر می‌شوند. جایگزین اصلی می‌تواند روان‌درمانی فشرده باشد. در موارد ضروری، ممکن است روانپزشک، یک داروی SSRI دیگر با پروفایل ایمنی مشابه (با توجه به شرایط بیمار) یا در موارد خاص، داروهای دسته‌ای دیگر را با احتیاط بسیار بالا تجویز کند.

جایگزین فلوکستین در بارداری

فلوکستین نیز از دسته SSRI‌هاست و مطالعات گسترده‌ای درباره مصرف آن در بارداری وجود دارد. اگرچه نسبتاً ایمن در نظر گرفته می‌شود، اما ممکن است به دلیل عوارض خاص (مانند احتمال بیشتر نارسی نوزاد) یا پاسخ فردی بیمار، نیاز به تغییر باشد. جایگزین اصلی، روش‌های غیردارویی است. در بین داروها، سرترالین اغلب به‌عنوان جایگزین ارجح فلوکستین در بارداری مطرح می‌شود، زیرا مطالعات، ایمنی نسبی خوبی را برای آن نشان داده‌اند. البته ممکن است داروهای SSRI دیگر نیز با توجه به تاریخچه بیمار در نظر گرفته شوند. تصمیم‌گیری مجدداً بر عهده تیم درمان است.

جایگزین سرترالین در بارداری

سرترالین خود اغلب به‌عنوان یک داروی نسبتاً ایمن و خط اول در بارداری استفاده می‌شود. بنابراین، جایگزینی آن معمولاً زمانی مطرح می‌شود که یا عوارضی برای مادر ایجاد کرده باشد، یا پاسخ درمانی کافی نباشد. در این صورت، ابتدا باید بر روان‌درمانی و حمایت‌های روان‌اجتماعی تأکید کرد. اگر درمان دارویی ضروری باشد، ممکن است روانپزشک یک داروی SSRI دیگر (مانند فلوکستین یا سیتالوپرام) یا در موارد بسیار خاص و مقاوم، داروهایی از دسته‌های دیگر را با در نظر گرفتن تمام خطرات و فواید، به‌عنوان جایگزین سرترالین پیشنهاد کند.

جایگزین پروپرانول در بارداری

در بارداری، انتخاب یک جایگزین ایمن برای پروپرانولول کاملاً به دلیل مصرف آن بستگی دارد. این دارو اغلب برای دو دسته کلی مشکل تجویز می‌شود: علائم اضطرابی (مثل تپش قلب و لرزش ناشی از حملات پانیک) و بیماری‌های جسمی (مثل مشکلات تیروئید، فشار خون یا قلبی). اگر برای کنترل اضطراب و پانیک مصرف می‌شود،
بهترین و ایمن‌ترین جایگزین، درمان غیردارویی است. روش‌هایی مثل درمان شناختی-رفتاری (CBT) می‌توانند به مدیریت فکر و علائم جسمی اضطراب کمک کنند. اگر علائم بسیار شدید باشد و به درمان غیردارویی جواب ندهد، روانپزشک ممکن است با احتیاط یک داروی ضدافسردگی از نوع SSRI (مثل سرترالین) را که در بارداری مطالعه‌شده‌تر است، به عنوان جایگزین دارویی پیشنهاد کند. 

اگر برای یک مشکل جسمی مثل فشار خون یا تپش قلب مصرف می‌شود، جایگزین دارویی حتماً باید توسط پزشک متخصص (قلب، داخلی یا غدد) انجام شود. یک گزینه رایج، تغییر به یک مسدودکننده بتای انتخابی‌تر مانند متوپرولول است. این داروها نیز نیاز به نظارت دارند، اما ممکن است عوارض جانبی کم‌تری برای جنین داشته باشند.

جهت دریافت مشاوره روانشناسی، روانپزشکی و روانکاوی با مجرب‌ترین درمانگران اقدام کنید: روانشناس خوب در تهران بهترین روانشناس شیراز  روانشناس خوب در تبریز برای ارتباط و دریافت مشاوره با بهترین روانشناسان در تمام نقاط ایران کلیک کنید.

اعتیاد جنین به مصرف قرص اعصاب در بارداری

داروهای ضد استرس را می‌توان به دو دسته کلی بنزودیازپین‌ها و داروهای درازمدت مثل SSRI ها تقسیم کرد. بنابراین در این بخش به هر دو دسته توجه خواهیم کرد. نوزادان مادرانی که تحت درمان با هر دو دسته دارو هستند ممکن است با علائم اعتیاد به دنیا بیایند.

مصرف قرص ضد استرس بنزودیازپین در اواخر بارداری می‌تواند باعث ایجاد علائم ترک در نوزاد، مثل مشکلات تنفسی، ضعف عضلات، گریه، بی‌قراری، لرزش، وحشت و مشکلات خواب شود. این علائم معمولاً بعد از چند هفته رفع می‌شوند و تاثیر درازمدت ندارند.

مصرف داروهای ضد افسردگی SSRI در دوران بارداری هم می‌تواند باعث ایجاد علائم خفیف ترک در نوزاد شود. علائم ترک در نوزادان مادرانی که تحت درمان با SSRI ‌هستند بسیار خفیف بوده و بدون نیاز به مداخله پزشکی ظرف ۴۸ ساعت از بین می‌روند.

مطالعه بیشتر: ترک داروهای ضد افسردگی

درمان استرس در بارداری بدون دارو

معمولاً پیش از تجویز دارو، به مادران بارداری که به استرس دچار شده‌اند پیشنهاد می‌شود گزینه‌های دیگری را برای رفع استرس به کار بگیرند. حتی با وجود اینکه برخی از این داروها ایمن هستند، اما درمان‌های مناسب جایگزین برای استرس می‌توان پیدا کرد. برای مثال درمان شناختی رفتاری (CBT) یا سایر درمان‌های غیر دارویی در رفع استرس مفید هستند.

همچنین در برخی افراد یوگا، مدیتیشن و ماساژ درمانی هم کاربرد دارد. یک گزینه دیگر مصرف داروهای گیاهی در بارداری است. البته مصرف این داروها در طول بارداری می تواند ریسک داشته باشد و همیشه باید تحت نظر پزشک مصرف شوند.

در صورتی که روانپزشک تشخیص دهد خطر عدم درمان دارویی استرس در بارداری بالا است، می‌تواند درمان دارویی با بنزودیازپین‌ها یا SSRI‌ ها را تجویز کند. اگر پیش از بارداری تحت درمان دارویی قرار داشته‌اید بدون مشورت با پزشک، مصرف آن‌ها را قطع نکنید.

داروی گیاهی ضد استرس در بارداری

در دوران بارداری، بسیاری از مادران به دنبال جایگزین‌های طبیعی و بی‌خطر برای مدیریت استرس و اضطراب خود هستند. با این حال، عبارت گیاهی به معنای بی‌خطر در بارداری نیست. برخلاف داروهای شیمیایی که مطالعات گسترده‌ای روی ایمنی آنها در بارداری انجام شده، اثرات بسیاری از گیاهان دارویی بر جنین در حال رشد، ناشناخته، غیرقابل پیش‌بینی یا حتی خطرناک است.

در اینجا چند گیاه دارویی معروف که به عنوان آرامش‌بخش شناخته می‌شوند،آورده شده است. اما باید توجه داشته باشید که مصرف هرکدام در دوران بارداری حتماً باید با تایید پزشک یا متخصص طب سنتی با تجربه در زمینه بارداری باشد، زیرا ممکن است برای شما یا جنین عوارضی داشته باشند.

1. بابونه (Chamomile):
   معمولاً به صورت چای بابونه استفاده می‌شود. در دوزهای پایین ممکن است بی‌خطر باشد، اما در مقادیر زیاد (به ویژه به شکل عصاره غلیظ) می‌تواند اثر تحریک رحمی داشته باشد. 
2. اسطوخودوس (Lavender):
   بیشتر به صورت عطر درمانی یا روغن ماساژ (رقیق شده) برای کاهش اضطراب استفاده می‌شود. مصرف خوراکی آن در بارداری معمولاً توصیه نمی‌شود مگر تحت نظر متخصص. استنشاق بخور ملایم آن معمولاً ایمن‌تر است.
3. نعناع فلفلی (Peppermint):
   چای نعناع فلفلی اغلب برای تسکین حالت تهوع بارداری استفاده می‌شود و اثر آرامش‌بخش ملایمی هم دارد. اما مصرف بیش از حد ممکن است باعث سوزش سر معده یا تاثیرات هورمونی شود.
4. سنبل‌الطیب (Valerian):
   یک گیاه قوی آرامش‌بخش و خواب‌آوراست. به طور کلی مصرف آن در بارداری توصیه نمی‌شود، چون مطالعات کافی درباره ایمنی آن وجود ندارد و ممکن است بر رشد جنین تاثیر بگذارد.
5. گل ساعتی (Passionflower):
   این گیاه برای اضطراب و بی‌خوابی استفاده می‌شود. اگرچه برخی منابع آن را کم‌خطر می‌دانند، اما داده‌های علمی کافی برای تأیید ایمنی آن در بارداری موجود نیست. 
6. بادرنجبویه (Lemon Balm):
   بادرنجبویه برای کاهش استرس و بهبود خلق استفاده می‌شود. مصرف گاه‌به‌گاه چای آن ممکن است بی‌خطر باشد، اما بهتر است در بارداری در مقادیر کم و با مشورت پزشک مصرف شود.

مطالعه بیشتر: داروی ضد استرس گیاهی | چطور استرس را در خانه از بین ببریم؟

آنچه از بهترین داروی ضد اضطراب در بارداری آموختیم

بسیاری از خانم ها ترجیح می‌دهند در دوران بارداری داروی ضد استرس مصرف نکنند. اما بهتر است بدانید که استرس و اضطراب شدید و درمان نشده در بارداری برای جنین خطرناک است. بنابراین در این زمینه باید مزایا و معایب درمان دارویی را در کنار هم قرار داد و مقایسه کرد.

تصمیم به انتخاب داروهای ضدافسردگی یا درمان‌های غیر دارویی اضطراب بستگی به تصمیم مادر باردار و نظر پزشک دارد. اگر از اضطراب شدید در بارداری رنج می‌برید بهتر است با روانپزشک در این زمینه صحبت کنید یا به روانشناس مراجعه کنید.

مطالب مرتبط:

• داروهای ضد استرس قوی و عوارض آن‌ها
• عوارض داروهای ضد افسردگی و راه حل آن
• استرس چیست؟ | نشانه‌ها و تاثیر استرس بر سلامت جسم و روان
• استرس بارداری بعد از سقط: می‌ترسم دوباره سقط کنم!