معمولا از والدینی که کودک ۶ ساله دارند این نقل قول را می شنویم که «بچم خیلی استرس داره» یا دنبال این پاسخ هستند که برای استرس بچه ها چی خوبه؟ استرس در کودکان ابتدایی پدیده تقریبا رایجی است. علائم استرس و اضطراب در کودکان دوره ابتدایی معمولاً خود را به صورت تغییر در رفتار یا تغییرات جسمی نشان میدهند. کودکان نسبت به استرس واکنشهای متفاوتی از خود بروز میدهند. در واقع بسته به سن، شخصیت کودک و توانایی او در کنار آمدن با مسئله، شیوه مقابله با استرس هم تفاوت میکند. همه اینها باعث میشود بسیاری از والدین نتوانند علت استرس در کودکان ابتدایی خود را تشخیص دهند.
در پاسخ به این سوال والدین که برای استرس کودکان چی خوبه میتوان گفت شناخت علائم اصلی استرس در کودکان و دلایل احتمالی بروز آن برای والدین بسیار مهم است. والدین میتوانند در کنترل استرس به کودک خود کمک کنند، اما در صورتی که کودک مبتلا به اختلالات اضطرابی باشد معمولاً احتیاج به کمک حرفهای از سوی روانشناس هست.
خلاصه اطلاعات
|
علائم رفتاری استرس در کودکان |
پرخاشگری و تغییرات خلقی ناخن جویدن |
|
علائم جسمی استرس در کودکان |
شبادراری |
|
علل اصلی استرس در کودکان |
مشکلات اجتماعی، فشار تحصیلی، تغییرات خانوادگی، محیط و برنامه فشرده |
|
اقدامات والدین برای کاهش استرس |
ایجاد محیط امن، مشارکت کودک، الگوی مثبت و مشاوره |
استرس در کودکان چه علائمی دارد؟
کودکان معمولاً متوجه وجود اضطراب در خود نمیشوند و از آن گذشته، بلوغ لازم را برای بیان مشکلات خود که باعث استرس شده است ندارند. این باعث ایجاد علائم رفتاری و جسمی خاصی در کودک میشود. علائم استرس در کودکان عبارتند از:
۱- علائم رفتاری استرس کودکان
استرس در کودکان ابتدایی میتواند باعث بروز رفتارهایی از سوی کودک شود که ممکن است برای والدین گیجکننده یا آزاردهنده باشند. اما مهم است که والدین بتوانند این تغییرات را تشخیص داده و بدانند که ممکن است علت آنها استرس باشد. برخی از نشانههای رفتاری استرس در کودکان عبارتند از:
- پرخاشگری، خلق پایین، دمدمی مزاج بودن و وابستگی
- عادتهای عصبی مثل ناخن جویدن
- کاهش تمرکز
- ترس (شامل ترس از تاریکی، تنهایی یا ترس از غریبهها)
- مواجهه با مشکل در مدرسه
- امتناع از رفتن به مدرسه
- کنارهگیری از اعضای خانواده و دوستان
مطالعه بیشتر: با بچه لجباز چه کنیم؟ علت و ۲۰ روش برخورد با کودک لجباز
۲- علائم جسمی استرس در کودکان
استرس در کودکان کلاس اولی میتواند خود را به شکل مشکلات جسمی هم نشان دهد. برخی از نشانههای جسمی استرس در کودکان ابتدایی عبارتند از:
- شب ادراری کودکان
- سردرد یا شکم درد
- کاهش یا افزایش اشتها
- کابوس شبانه یا سایر مشکلات خواب
توجه به اینکه این علائم قبل یا بعد از فعالیتهای خاصی رخ میدهند و یا همراه با علائمی مثل تب، دانههای پوستی، درد یا اسهال هستند میتواند در تشخیص علت آنها مفید باشد.
انواع استرس کودکان
استرس در کودکان ابتدایی میتواند بنابر دلایل مختلفی ایجاد شود، البته این استرس میتواند با عدم درمان شدت یابد. امروزه بیشتر والدین به دلیل ایجاد فضای رقابتی بین فرزندان برای تشویق و پیشی گرفتن فرزند خود استرس بسیاری به کودکان وارد میکنند. این میزان استرس و فشار به قدری است که کودک در صورت شکست و عدم موفقیت احساس سرخوردگی و بی کفایتی میکند. اما شاید این سوال در ذهن شما مطرح شود که استرس در کودکان چند نوع است؟
در پاسخ به این سوال باید بگوییم که دو نوع استرس در کودکان کلاس اولی وجود دارد. استرس خوب و استرس بد.
- استرس خوب: به این نوع استرس فشار مثبت گفته میشود، تنها دلیل آن هم میتواند آن باشد که کودکان از این فضای رقابتی انرژی مثبتی دریافت میکنند. در واقع این نوع استرس میتوان به کودک کمک کند تا این موانع را با صبر و بردباری پشت سر بگذارد. در این نوع استرس اگر کودک میزان استرس و تنش کمتری را از اطرافیان خود دریافت کند، قطعا میتواند عملکرد بسیار بهتری داشته باشد.
- استرس بد: این نوع استرس برخلاف استرس خوب میتواند میزان خشونت کودکان را افزایش دهد. از این رو کودک برای مقابله با مشکلات و موانع سر راه خود، قدرت بسیار کمی خواهد داشت. به طوری که شاید نتواند از پس مشکلات برآید. در واقع در این نوع استرس والدین کودک گمان میکنند که در حال کمک کردن به کودک خود هستند، اما از طرفی به کودک به شدت آسیب خواهند رساند.
این استرس بد میتواند به روی سلامت قلب، فشار خون بدن، شب ادراری، بیخوابی، کابوس و… تاثیر منفی بگذارد. در نتیجه خوب است که والدین به دنبال این باشند که درمان قطعی استرس کودکان به ویژه در تجربه استرس بد چیست؟ همچنین خوب است که استرس در مدرسه به سمت استرس خوب برود و معلمان و سایر دست اندرکاران در این امر کوشا باشند.
مطالعه بیشتر: انواع هوش در کودکان چیست؟ شناسایی و تقویت انواع هوش کودکان
علت استرس در کودکان ابتدایی چیست؟؛ عوامل استرس و اضطراب در کودکان دوره ابتدایی
علت استرس در کودکان ابتدایی میتواند یک منشا بیرونی داشته باشد: مثلاً مسائلی که در مدرسه وجود دارد، تغییرات در خانواده یا مشکل با یک دوست. اضطراب کودک ممکن است منشا درونی هم داشته باشد؛ مثلاً کودک بخواهد در مدرسه خیلی عالی عمل کند و با همکلاسیهایش رقابت کند.
سایر علت استرس در کودکان عبارتند از:
۱- فشار تحصیلی
خیلی از والدین می دانند که مدرسه و استرس در مدرسه در وضع کنونی فرزندشان نقش بسزایی دارد زیرا این سوال را می پرسند که چگونه استرس مدرسه را از بین ببریم؟. استرس در خیلی از کودکان ناشی از رقابت در محیط مدرسه با همکلاسیها است. اضطراب در مدرسه بیشتر در کودکانی ایجاد میشود که از اشتباه کردن و خوب نبودن هراس دارند.
۲- ایجاد تغییرات بزرگ در خانواده
از جمله عوامل استرس و اضطراب در کودکان دوره ابتدایی، تغییرات بسیار مهم در خانواده می باشد. تغییرات اساسی در خانواده مثل طلاق والدین، مرگ یکی از اعضای خانواده یا ورود یک خواهر/ برادر جدید میتواند احساس امنیت کودک را خدشهدار کند و منجر به استرس شود. ورود یک فرزند جدید به خانواده باعث ایجاد حس حسادت یا عدم امنیت در کودک میشود. همچنین مرگ اعضا باعث احساس فقدان و ترس از مرگ یا مردن میشود.
۳- قلدری
قلدری و مورد زورگویی قرار گرفتن یکی دیگر از علل استرس کودکان است. کودکانی که مورد زورگویی قرار میگیرند دچار اضطراب شده و ممکن است سعی کنند مشکل را از والدین و معلمان پنهان کنند. در پاسخ والدین به این سوال که چگونه استرس کودکان را درمان کنیم نیاز است گفته شود که تا جای ممکن منبع قلدری در مدرسه باید حذف شود تا کودک بتواند با امنیت در آنجا حضور داشته باشد.
۴- مشاهده اخبار
دیدن تصاویر از حوادث طبیعی، جنگ و خشونت در تلویزیون میتواند به کودکان استرس وارد کند. وقتی کودکان این تصاویر را میبینند ممکن است نگران شوند که اتفاق بدی برای والدینشان یا خودشان بیفتد. در نتیجه یکی از راه حل ها در مقابل این سوال که چگونه استرس بچه ها را کم کنیم این است که والدین تلاش کنند جلوی فرزندشان ترجیحا اخبار تماشا نکنند یا حتی زیاد درباره این اخبار صحبت نکنند.
همچنین بخوانید: بازی درمانی چیست؟ کاربرد بازی درمانی، تکنیک ها و انواع آن
۵- مشکلات والدین
از جمله عوامل مهم دیگر پدید آمدن استرس در کودکان ابتدایی، وجود مشکلات بین والدین است. مسائل مالی، شغلی و درگیریهای بین والدین باعث ایجاد حس ناتوانی در کودکان میشود. کودکان تحت این شرایط احساس میکنند که باید به والدین کمک کنند اما قادر به انجام آن نیستند.
۶- نیاز به محبوبیت
یکی از مهم ترین عوامل استرس و اضطراب در کودکان دوره ابتدایی، اضطراب جدایی است. در سالهای ابتدایی ورود به مدرسه، اضطراب جدایی میان کودکان شایع است. با بالا رفتن سن، کودکان دوست دارند در میان کودکان دیگر پذیرفته شده و دوست داشته شوند. فشاری که کودک برای قرار دادن خود در میان جامعه کودکان دیگر و محبوب شدن تحمل می کند، میتواند باعث استرس او شود. اگر اضطراب جدایی در کودکان زیاد بود برای درمان استرس کودکان حتما نیاز است والدین به همراه کودکشان به درمانگر مراجعه کنند.
۷- فعالیتهای فوقبرنامه بیش از حد
کودکان احتیاج به زمانی برای استراحت، بازی و یا فعالیت نکردن دارند. کودکانی که برنامه فعالیت شلوغی دارند و مدام از یک فعالیت به یک فعالیت دیگر میروند بیشتر دچار استرس میشوند. در نتیجه میتوان گفت که یکی از علل استرس کودکان شرکت در فعالیتهای فوق برنامه بیش از حد میباشد.
۸- کتاب یا فیلمهای ترسناک
کتابهای تخیلی هم می توانند باعث ایجاد استرس در کودکان شوند. صحنههای ترسناک، خشونتبار یا ناراحتکننده در فیلمها و کتابهای داستانی میتواند کودک را تحت تاثیر قرار دهد.
برخی کودکان بیش از سایرین از رسانهها تاثیر میگیرند. آگاهی از عواملی که باعث نگرانی و استرس در کودک میشود، محدود کردن مشاهده محتوای نامناسب در تلویزیون و موبایل و فراهم کردن کتاب، فیلم و بازی های متناسب با سن کودک از اهمیت بالایی برخوردار است.
مطالعه بیشتر: انواع هوش در کودکان چیست؟ شناسایی و تقویت انواع هوش کودکان
استرس در کودکان ابتدایی
همانطور که گفته شد استرس در کودکان ابتدایی یکی از رایجترین استرسهایی است که در کودکان وجود دارد. در واقع در این دوران کودک از هر موضوعی همچون ناهار خوردن، ترس از معلم، ترس از دستشویی رفتن، ترس از درس پاسخ دادن و…. استرس میگیرند. از این رو بهتر است با رفتار صحیح از ابتلا به این نوع استرس یا به حداقل رساندن آن جلوگیری کرد. معمولا پزشکان برای کاهش استرس کودکان در این سنین راهکارهای مختلفی را ارائه میکنند:
- صحبت کردن با کودکان و کنترل منظم ساعت خواب کودکان از اهمیت بالایی برخوردار است.
- استفاده از گوشی، تبلت، بازیهای کامپیوتری را به حداقل برسانید.
- برای درمان استرس در کودکان از مشاوره کمک بگیرید.
- برنامه روزانه را به کودک خود توضیح دهید تا در رابطه با آینده اطلاعات کامل و مشخصی داشته باشد.
- اگر کودک شما بنا بر دلایل مختلفی دوست ندار که به مدرسه برود، برای کاهش استرس و اضطراب آن باید به زور کودکتان را به مدرسه بفرستید.
- به منظور بازدید از مدرسه و فضای کلاس با مشاوره مدرسه هم در ارتباط باشید.
مطالعه بیشتر: پرخاشگری کودکان؛ علائم، علت و درمان خشونت در کودکان
با استرس کودکان چه کنیم؟ درمان استرس در کودکان
بعد از اینکه والدین با علت استرس در کودکان آشنا شدند، با این سوال روبرو میشوند که با استرس کودکان چه کنیم؟ برای کمک به کودکان در کنار آمدن با استرس، راه حلهای زیر را به یاد داشته باشید:
در محیط خانه
برای درمان استرس کودکان خوب است در محیط خانه والدین راه های زیر را در پیش بگیرند:
- جو خانه را آرام نگه دارید. بازیهای شبانه یا دورهمی شام خوردن در کاهش استرس کودکان و پیشگیری از آن موثر است.
- محیط خانه را آرام و امن نگه دارید.
- روی بازیهای کامپیوتری، کتابها و برنامههای تلویزیونی که کودک در معرض آنها قرار دارد نظارت داشته باشید.
کودکان را در کارها دخیل کنید.
- برای کودک فرصتهای تصمیمگیری و کنترل روی موقعیتهای مختلف را فراهم کنید.
- درباره تغییرات پیشرو و موقعیتهای جدید با کودک گفتوگو کنید. مثلاً اگر قصد تغییر شغل و رفتن به یک شهر جدید را دارید، تغییر مدرسه، دوستان و خانه جدید را برای کودک توضیح دهید.
- کودک را در ورزشها و فعالیتهای اجتماعی که میتواند در آنها با موفقیت عمل کند دخیل کنید.
برای بهبود مشکلات فردی،خانوادگی و افزایش کیفیت زندگی، بهترین درمانگران را در رواندرمان جستجو کنید:
برای مشاهده لیست بهترین روانشناس در شهر خود، کلیک کنید.  |
وظایف والدین در کاهش استرس کودکان
در پاسخ به این سوال که چگونه استرس کودکان را ازبین ببریم میتوان گفت والدین نیز نقش بسزایی دارند و نیاز است به این زمینه ها توجه کنند:
- فعالیتهای سالمی مثل ورزش و تمرینات خودمراقبتی را برای مدیریت استرس خودتان انجام دهید. کودکان کارهای والدین خود را تقلید میکنند.
- مراقب نشانهها و رفتارهایی که حاکی از استرس کنترل نشده است باشید.
- یاد بگیرید بدون سختگیری و تلاش برای حل مساله کودکان، به آنها گوش دهید. آنها را راهنمایی کرده و راههایی را آموزش دهید تا بتوانند مشکل خود را درک و حل کنند. به آنها محبت کرده و تشویقشان کنید.
- به آنها کمک کنید تا بتوانند اعتماد به نفس خود را دوباره به دست آورند.
در صورتی که علائم استرس کودک کاهش پیدا نکرد یا بدتر شد، با یک روانشناس یا رواندرمانگر کودک مشورت کنید.
سخن پایانی
استرس در کودکان ابتدایی مشکل شایعی است. در این وبلاگ درباره عوامل استرس و اضطراب در کودکان دوره ابتدایی صحبت کردیم و علتهای استرس در کودکان را توضیح دادیم.کودکان در سنین پایین (به ویژه قبل از دوران ابتدایی) به طور کامل قادر به درک یا توضیح احساسات خود نیستند.
در سنین بالاتر، ممکن است کودک بتواند تشخیص دهد که چه چیزی موجب ایجاد استرس در او شده است. اما این بدان معنا نیست که میتواند احساساتش را با والدین در میان بگذارد. آگاهی از تغییرات رفتاری کودکان میتواند به شما به عنوان والدین کودک کمک کند مشکلات او را سریعتر تشخیص داده و درمان کنید.
42 Responses
پسر شوهرم ۱۱سالشه وقتی حرف میزنه لکنت زبان داره بچه طلاق منم نامادریشم استرس خیلی داره حتی درسش خیلی افت کرده باید چکار کنم.؟
سلام. سعی کنید محیط خانواده را در این شرایط امن و بدون کمترین تنش نگه دارید. تا حد امکان به حرف ها و نگرانی های او خودتان یا همسرتان گوش کنید تا این شرایط برایش گذرا شود. اگر با شما نمیتوانست صحبت کند به روانشناس کودک مراجعه کنید.
سلام، حتما” فرزندتون رو نزد یک روان شناس متخصص کودکان ببرید.
پسرم سه سال است لب هایش را با دست میکند دو هفته میشود استرس گرفته آش بنابر موضوع خانواده چی کار کنم لطفا راهنمایی کنید
متوجه احساساتی که تجربه میکنید میشم چون هر چقدر این حملات برای شما تجربه شده پسرتون هم شاهدش بوده باعث تروما برای اون شده، و مسئله سلامتی دغدغه اصلی شده و یه رابطه پیدا کرده. اگر این روند با شرایطی که دارید اتفاق بیفته بهتر هست اول پانیک خودتون درمان بشه و یه فکری براش بشه بهتر هست و هر چقدر این درمان ون تیجه رو پسرتون ببینه اثر گذار هست برای مسئله مالی هم جاهایی مثل بهزیستی کمیته هم امداد میتونن کمکتون کنن،.
سلام پسر من ۹ سالشه خیلی استرس سلامتی خودش رو داره خودم هم پانیک دارم و پسرم چندبار موقع حمله پانیک من رو دیده
شرایط بردن پیش مشاور رو ندارم چکاری میتونم براش انجام بدم
سلام. تطبیق پیدا کردن با محیط جدید برای بعضی از بزرگسالان هم ممکن است سخت باشید بنابراین این اتفاق طبیعی است. بهتر است در ابتدا احساسات کودک خود را درک کنید و پذیرای این احساسات باشید و دغدغه هایش را گوش کنید سپس با آرامش و احساس امنیت به او کمک کنید تا راه حل های برای کنار آمدن با محیط و شرایط جدید پیدا کند. این کار میتواند احساس تنهایی و ترس او را کاهش دهد.
سلام پسر منم ۲سالش ک بود ترسید استرس شدید داره خیلی دکتر بردم بی نتیجه بود.الان ۹سالشه
بچه شما خوب شد؟
سلام. بهترین کار این است که در ابتدا شرایط روحی کودکتان را درک کنید. او کودک است و درک بزرگسالان را از خوب و بد ندارد. شما باید محیط امن و بدون تنش برایش فراهم کنید. باید در مقابل کسی که به او صدمه میزغمحیط و انسان امن و پناه باشید و به هیچ وجه این تکیه گاه نباید خودش کودک را تهدید به تنبیه بدنی کند، زیرا کودک دیگر پناهی ندارد و همه چیز برایش ناامن و ترسناک میشود. برای کمک بهتر هم میتوانید به روانشناس کودک مراجعه کنید.
سلام چکار کردین پسرتون خوب شد؟پسر من برعکسه پسر شماس از استرس شدید شکمش کار نمیکنه همش بهونه میگیره شب تو خواب میپره.انگار ی چی تو جونشه،اصلا آرامش نداره خیلی هم دکتر بردم نتیجه ای نگرفتم
سلام پسرمنم از استرس دستشویی زیاد می ره ۸سالشه .خیلی نگرانم 😔😔😔😔نمی دونم چیکار کنم؟
سلام. امکان دارد اتفاقی باعث این ترس و تنفر در کودک شما شده باشد. بهترین کار این است که با ایجاد شرایطی بدون سرزنش و آرامش کمک کنید او از علت ترس ها و تنفرش بگوید و بعد به او راه درست کنار آمدن با احساساتش را بگویید. در صورتی که به تنهایی موفق به انجام این کار نشدید از روانشناس کودک کمک بگیرید.
سلام. مشکلی که بیان کردید کلی مطرح شده و شرایط دقیق را بیان نکردید. با این حال کودک وقتی از چیزی نگران است یا میترسد واکنش خود را به صورت بهانه گیری و ترس های غیرطبیعی نشان میدهد. بهتر است در ابتدا این را بدانید که درک دنیای کودک با بزرگسالان متفاوت است و سعی کنید دنیا را از نگاه او درک کنید تا پذیرای احساساتش باشید.
سلام. کودک شما از نتیجه ای که بلد نبودن دروس برایش دارد نگران است. بهتر است با شرایط پذیرا و امن از او علت این ترس را جویا شوید. این ترس فقط زمانی درست بیان میشود که شما والد امن و پذیرای احساساتش باشید.
سلام. بهتره با کودک خود صحبت کنید که چه چیزی باعث اضطراب او میشود و به او اطمینان خاطر بدهید که در صورت خراب کردن درس ها اتفاقی برایش نمیافتد و شما یا دیگران اسیبی به او نمیزنید. باید شرایط امن و پذیرا را برای دغدغه های کودکتان فراهم کنید. در غیر این صورت و نداشتن نتیجه به روانشناس کودک مراجعه کنید.
سلام. در مورد هیجانات و استرس کودکتان با او صحبت کنید. و منبع این هیجانات و استرس را بفهمید. برایش محیط امنی فراهم کنید که پذیرای این احساسات باشد و برای هیجاناتش به هیچ عنوان سرزنش نشود. وقتی پذیرای احساسات کودک خود باشید نحوه ی صحیح بروز احساسات را میتوانید راحتتر و بدون آسیب بهش آموزش دهید. برای راهنمایی دقیقتر و ارتباط با کودکتان میتوابه روانشناس کودک مراجعه کنید.
سلام. با کودک خود در مورد ترس هایش صحبت کنید و سعی کنید دنیای ذهنی اورا درک کنید. بهش احساس آرامش و امنیت را بدهید. کودکان در مقابل ترس هایشان بی دفاع و آسیب پذیر هستند و به درک و آرامش قدرتمندتری مانند والدین نیاز دارند.
در صورت اینکه احساس کردید از پس این مشکل به تنهایی بر نمیآیید به روانشناس کودک مراجعه کنید تا با کودک شما متناسب با او صحبت کند.
سلام. کودک شما احساس شما و خستگیتان را متوجه میشود و این شرایط را برای گذراندن این مرحله برایش سخت تر میکند. اگر متوجه شدید که این حال روی کودک شما تاثیر دارد، خودتان و کودکتان برای بهبودی روحیه و نحوه ی کنترل احساساتتان به روان درمانگر مراجعه کنید.
دختر منم دقیقاً همینطوره ۹سالشه وازاول مهر هرروز باهمین مشکل مواجه هستیم ،جوری شده که دیگه واقعا عاجز شدم نمیدونم چیکارکنم
سلام خوب هستین منم پسرم اینجوری بود توی پیش دبستانی دوماه رفت دیگه نرفت حتی امسال هم کلاس اول بود بازم نمی خواست بره مدرسه همش گریه میکرد دوهفته خودم پیشش رفتم نشستم مدرسه بعد رفتم پیش دعا نویس براش دعا نوشت گفت از معلمش ترسیده خدارو شکر بهتر شد